पुलाची शिरोली / कुबेर हंकारे
ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना गुणवत्तापूर्ण, आधुनिक आणि संस्कारयुक्त शिक्षण देणे हे अनेक संस्थांसाठी आव्हानात्मक ठरते. मात्र जिद्द, नियोजन आणि सामाजिक बांधिलकी यांच्या बळावर अशक्य वाटणारी गोष्टही शक्य होते,याचे जिवंत उदाहरण म्हणजे ‘ट्विंकल स्टार इंग्लिश मीडियम स्कूल’.अवघ्या नऊ वर्षांच्या कालावधीत या शाळेने शिक्षणक्षेत्रात उल्लेखनीय प्रगती साधत ग्रामीण भागात स्वतःचा वेगळा ठसा उमटवला आहे.
सन २०१६-१७ मध्ये अत्यंत साध्या स्वरूपात सुरू झालेल्या या शाळेचा आजचा विस्तार पाहिला तर तो एका प्रेरणादायी प्रवासाची साक्ष देतो. समाजकार्याची आवड, शिक्षणाबद्दलची निष्ठा आणि वडिलांची प्रेरणा यांचा संगम साधत संस्थेचे अध्यक्ष संतोष बाटे यांनी या शाळेची स्थापना केली. वडिलांच्या ट्रस्टच्या माध्यमातून सुरू झालेल्या या उपक्रमाने पहिल्याच वर्षी पालकांचा विश्वास जिंकला आणि गुणवत्तापूर्ण शिक्षणाचा पाया मजबूत केला.
शाळेची सुरुवात प्ले ग्रुप आणि नर्सरी या वर्गांपासून झाली. सुरुवातीला ६० ते ६५ विद्यार्थ्यांनी प्रवेश घेतला आणि शिक्षणाचा प्रवास सुरू झाला. मात्र या छोट्याशा सुरुवातीमागे मोठी दृष्टी होती. विद्यार्थ्यांना केवळ पुस्तकी ज्ञान न देता त्यांचा सर्वांगीण विकास साधणे, त्यांच्यात आत्मविश्वास निर्माण करणे आणि त्यांना स्पर्धात्मक जगासाठी तयार करणे हा शाळेचा मूळ उद्देश होता.
आज या शाळेत प्ले ग्रुपपासून सहावीपर्यंत वर्ग सुरू असून विद्यार्थीसंख्या २५० पर्यंत पोहोचली आहे. ग्रामीण भागात इंग्रजी माध्यमाच्या शिक्षणाची गरज ओळखून सीबीएसई पॅटर्नवर आधारित अभ्यासक्रम राबविणे ही शाळेची विशेष बाब आहे. इंग्रजीसोबतच मराठी आणि हिंदी विषयांवरही विशेष भर देण्यात येत असल्याने विद्यार्थ्यांची भाषिक समृद्धीही वाढते.
शाळेच्या यशामागील एक महत्त्वाचा घटक म्हणजे नियोजनबद्ध शिक्षणपद्धती. प्रत्येक विद्यार्थ्याकडे वैयक्तिक लक्ष देत त्यांच्या क्षमता ओळखून त्यानुसार मार्गदर्शन केले जाते. तज्ज्ञ शिक्षकवर्ग, आधुनिक अध्यापन पद्धती आणि उपक्रमशील शिक्षण यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये अभ्यासाची गोडी निर्माण झाली आहे.
पारंपरिक शिक्षणाच्या चौकटीबाहेर जाऊन विद्यार्थ्यांच्या बौद्धिक विकासासाठी विविध उपक्रम राबविण्यात येतात. ॲबॅकस, मंथन परीक्षा, एमटीएस, इंडियन टॅलेंट सर्च परीक्षा, शिष्यवृत्ती परीक्षा तसेच जवाहर नवोदय अभ्यासिका यांसारख्या स्पर्धात्मक उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांची विचारशक्ती, विश्लेषण क्षमता आणि आत्मविश्वास वाढतो. या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना मोठ्या स्पर्धांसाठी तयार केले जाते.
शाळेत केवळ शैक्षणिक विकासावरच भर न देता विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण व्यक्तिमत्त्व विकासासाठी विविध उपक्रम राबविले जातात. वक्तृत्व स्पर्धा, मॅथ्स मस्ती, शाळाबाह्य स्पर्धा, सांस्कृतिक कार्यक्रम यांमधून विद्यार्थ्यांना स्वतःची कला सादर करण्याची संधी मिळते. यामुळे त्यांच्यातील सुप्त गुणांना वाव मिळतो.
शाळेच्या वातावरणात संस्कारांना विशेष महत्त्व दिले जाते. सण-उत्सवांचे शास्त्रशुद्ध महत्त्व विद्यार्थ्यांना समजावून सांगितले जाते. गुरुपौर्णिमा, स्वातंत्र्यदिन, प्रजासत्ताक दिन, तसेच स्वातंत्र्यवीर आणि हुतात्म्यांच्या जयंती-पुण्यतिथी साजऱ्या करून विद्यार्थ्यांमध्ये राष्ट्रप्रेम आणि सामाजिक जाणीव निर्माण केली जाते.
प्राचार्या सौ. मनीषा बाटे यांच्या सक्षम मार्गदर्शनाखाली शाळेची वाटचाल अधिक बळकट झाली आहे. त्यांच्या शैक्षणिक दृष्टिकोनामुळे शाळेत शिस्त, गुणवत्ता आणि नवकल्पना यांचा उत्तम समन्वय साधला गेला आहे. शिक्षक आणि पालक यांच्यातील संवाद मजबूत ठेवून विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीसाठी आवश्यक ते सर्व प्रयत्न सातत्याने केले जातात.
या प्रवासात शाळेला अनेक आव्हानांचाही सामना करावा लागला. २०१९ मधील महापुराने शाळेच्या पायाभूत सुविधांचे मोठे नुकसान झाले. इमारत, शैक्षणिक साहित्य आणि इतर साधनसामग्री यांचे नुकसान झाले असतानाही शाळा खचली नाही. उलट या संकटाला संधी मानून नव्याने उभारणी करत अधिक सक्षम पायाभूत सुविधा निर्माण करण्यात आल्या.
यानंतर आलेल्या कोरोना महामारीने संपूर्ण शिक्षणव्यवस्थेलाच मोठा धक्का दिला. मात्र या कठीण काळातही शाळेने विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक नुकसान होऊ दिले नाही. ऑनलाइन शिक्षणाची प्रभावी अंमलबजावणी करून विद्यार्थ्यांना सातत्याने शिक्षण दिले गेले. आवश्यकतेनुसार पालकांच्या संमतीने प्रत्यक्ष वर्गांचेही नियोजन करण्यात आले. या काळात शिक्षकांनी घेतलेली मेहनत आणि पालकांचा मिळालेला पाठिंबा यामुळे शिक्षणाची गाडी सुरळीत सुरू राहिली.
शाळेच्या उपक्रमशीलतेची कीर्ती हळूहळू परिसरात पसरू लागली. नागाव, शिये, यादववाडी, गावभाग, टोप या परिसरातील पालकांनीही शाळेवर विश्वास दाखवला. विद्यार्थ्यांची संख्या वाढू लागल्याने शाळेने सुविधांमध्येही सातत्याने वाढ केली.
‘बोलक्या भिंती’ ही संकल्पना राबवून शाळेच्या परिसरात शैक्षणिक वातावरण अधिक समृद्ध करण्यात आले आहे. भिंतींवर विविध विषयांशी संबंधित माहिती, चित्रे आणि प्रेरणादायी विचार मांडले गेले आहेत. यामुळे विद्यार्थ्यांचे शिकणे अधिक रंजक आणि प्रभावी झाले आहे.
शाळेत आधुनिक क्रीडा साहित्य, स्वतंत्र मैदान, संगणक प्रशिक्षण सुविधा यांचा समावेश करण्यात आला आहे. विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षिततेसाठी सीसीटीव्ही यंत्रणा बसविण्यात आली असून सुरक्षित वाहतूक व्यवस्थाही उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. कराटे, लाठी-काठी, स्पोर्ट्स, डान्स, लेझीम यांसारख्या उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांचा शारीरिक विकासही घडवला जातो.
शाळेची आणखी एक वैशिष्ट्यपूर्ण बाब म्हणजे माफक फी संरचना. कोणतेही अतिरिक्त डोनेशन न घेता गुणवत्तापूर्ण शिक्षण देण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न येथे केला जातो. यामुळे सर्वसामान्य कुटुंबातील विद्यार्थ्यांनाही चांगले शिक्षण घेण्याची संधी मिळते.
पालकांसाठीही विविध स्पर्धा आणि महिला दिनासारखे उपक्रम आयोजित करून त्यांचा शाळेशी सहभाग वाढवला जातो. शाळा आणि पालक यांच्यातील सुसंवाद विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा असल्याचे व्यवस्थापनाचे मत आहे.
आज ‘ट्विंकल स्टार इंग्लिश मीडियम स्कूल’ ही केवळ एक शाळा नसून ग्रामीण भागातील शिक्षणाचा एक आदर्श मॉडेल बनली आहे. उपक्रमशीलता, गुणवत्ता, संस्कार आणि आधुनिकता यांचा सुंदर संगम साधत या शाळेने एक वेगळी ओळख निर्माण केली आहे.
एका छोट्याशा बीजापासून सुरू झालेला हा प्रवास आज वटवृक्षात रूपांतरित झाला आहे. या शाळेने केवळ विद्यार्थ्यांना शिक्षण दिले नाही, तर त्यांना आयुष्य घडविण्याची दिशा दिली आहे. भविष्यातही याच जोमाने आणि तळमळीने कार्य करत ही शाळा ग्रामीण शिक्षण क्षेत्रात नवे आदर्श निर्माण करेल, यात शंका नाही.
चौकट : शाळेची वैशिष्ट्ये
* सीबीएसई पॅटर्नवर आधारित दर्जेदार शिक्षण
* मराठी व हिंदी विषयांवर विशेष भर
* संगणक प्रशिक्षण सुविधा
* माफक फी – कोणतेही अतिरिक्त डोनेशन नाही
* तज्ज्ञ शिक्षकवर्ग व वैयक्तिक मार्गदर्शन
* मॅथ्स मस्ती, वक्तृत्व व विविध स्पर्धा
* पालकांसाठी उपक्रम व महिला दिन कार्यक्रम
* सुरक्षित वाहतूक व सीसीटीव्ही सुविधा
* गुरुपौर्णिमा व सांस्कृतिक उपक्रमांचे आयोजन
* कराटे, लाठी-काठी, क्रीडा, डान्स, लेझीम प्रशिक्षण
उपक्रमशील शिक्षण, संस्कार आणि गुणवत्ता यांचा संगम घडवत ‘ट्विंकल स्टार इंग्लिश मीडियम स्कूल’ आज ग्रामीण शिक्षण क्षेत्रात प्रेरणादायी कार्य करत आहे.