दिग्गजांची प्रतिष्ठा पणाला, २५ जागांसाठी ५० उमेदवारांचे भवितव्य आज उघडणार
सतेज पाटील विरुद्ध महायुतीचा संघर्ष निर्णायक टप्प्यावर; पात्र-अपात्र संस्थांचा वाद, सौंदत्तीच्या शपथा अन् आरोप-प्रत्यारोपांनी गोकुळची निवडणूक राज्यभर गाजली
कोल्हापूर / प्रतिनिधी
कोल्हापूर जिल्ह्याच्या ग्रामीण अर्थकारणाचा कणा आणि महाराष्ट्राच्या सहकार क्षेत्रातील प्रतिष्ठेचा विषय बनलेल्या कोल्हापूर जिल्हा सहकारी दूध उत्पादक संघाच्या (गोकुळ) सत्तासंघर्षाचा फैसला आज, सोमवारी (दि. १९) होणार आहे. रविवारच्या मतदानात तब्बल ९९.९६ टक्के विक्रमी मतदानाची नोंद झाल्याने निकालाबाबतची उत्सुकता शिगेला पोहोचली आहे. संचालक मंडळाच्या २५ जागांसाठी ५० उमेदवार रिंगणात असून, महायुतीप्रणीत छत्रपती शाहू शेतकरी विकास आघाडी आणि काँग्रेसचे आमदार सतेज पाटील यांच्या नेतृत्वाखालील राजर्षी शाहू शेतकरी समविचारी आघाडी यांच्यात थेट आणि अटीतटीची लढत झाली आहे. त्यामुळे गोकुळच्या सत्तेच्या चाव्या कोणाच्या हाती जाणार, कोणाच्या राजकीय ताकदीला दूध उत्पादकांचा कौल मिळणार आणि कोणाच्या प्रतिष्ठेला धक्का बसणार, याचे उत्तर आजच्या मतमोजणीतून मिळणार आहे.
रमणमळा येथील बहुउद्देशीय सभागृहात आज मतमोजणीची प्रक्रिया पार पडणार असून, दुपारपर्यंत निकालाचे चित्र स्पष्ट होण्याची शक्यता आहे. या निवडणुकीत केवळ संचालक निवडून देण्याची प्रक्रिया झाली नसून, कोल्हापूरच्या सहकार क्षेत्रावरील वर्चस्व, जिल्ह्यातील राजकीय समीकरणे आणि आगामी राजकीय वाटचालीच्या दृष्टीनेही प्रतिष्ठेची लढाई रंगली आहे. त्यामुळे गोकुळच्या निकालाकडे केवळ जिल्ह्याचे नव्हे, तर संपूर्ण राज्यातील राजकीय वर्तुळाचे लक्ष लागले आहे.
९९.९६ टक्के मतदान; निकालाबाबत उत्कंठा शिगेला!
गोकुळच्या निवडणुकीसाठी जिल्ह्यातील १२ तालुक्यांमधील ३५ मतदान केंद्रांवर रविवारी मतदान झाले. एकूण ५ हजार ४१८ पात्र मतदारांपैकी ५ हजार ४१६ मतदारांनी मतदानाचा हक्क बजावला. अवघे दोन मतदार मतदानापासून दूर राहिल्याने मतदानाची टक्केवारी ९९.९६ इतकी झाली. सहकारी संस्थांच्या निवडणुकीत एवढ्या मोठ्या प्रमाणात मतदान झाल्याने दोन्ही आघाड्यांच्या गोटात विजयाच्या गणितांची जुळवाजुळव सुरू झाली आहे.
जिल्ह्यातील १२ पैकी १० तालुक्यांमध्ये शंभर टक्के मतदान झाल्याची नोंद आहे. या विक्रमी मतदानामुळे प्रत्येक मताला महत्त्व प्राप्त झाले आहे. मतदारांनी कोणाच्या बाजूने कौल दिला, स्थानिक पातळीवरील समीकरणे कितपत प्रभावी ठरली आणि नेत्यांनी केलेल्या प्रचाराचा किती परिणाम झाला, याचा उलगडा मतमोजणीनंतर होणार आहे.
मतदानाची टक्केवारी मोठी असली, तरी त्यावरून विजयाचा अंदाज बांधणे कठीण आहे. दोन्ही आघाड्यांनी विजयाचा दावा केला असला, तरी प्रत्यक्ष निकालच या दाव्यांची कसोटी ठरणार आहे. काही जागांवरील मताधिक्य आणि आघाड्यांना मिळणाऱ्या जागांची संख्या यावरच सत्तेचे अंतिम गणित अवलंबून असेल.
सतेज पाटील यांच्या रणनीतीची कसोटी; महायुतीपुढे सत्ता टिकविण्याचे आव्हान
गोकुळच्या निवडणुकीत आमदार सतेज पाटील यांनी राजर्षी शाहू शेतकरी समविचारी आघाडीच्या माध्यमातून महायुतीला आव्हान दिले. माजी खासदार राजू शेट्टी आणि माजी आमदार सत्यजित पाटील-सरूडकर यांना सोबत घेत त्यांनी निवडणुकीतील लढत अधिक रंगतदार केली. त्यामुळे ही निवडणूक दोन आघाड्यांपुरती मर्यादित न राहता जिल्ह्यातील प्रमुख नेत्यांच्या राजकीय प्रभावाची परीक्षा ठरली.
दुसरीकडे, महायुतीप्रणीत छत्रपती शाहू शेतकरी विकास आघाडीने गोकुळवरील आपले वर्चस्व कायम राखण्यासाठी ताकद पणाला लावली. जिल्ह्यातील सत्ताधारी पक्षांचे नेते, मंत्री, आमदार आणि खासदार यांच्या प्रतिष्ठेचा प्रश्न या निवडणुकीशी जोडला गेला. त्यामुळे प्रचाराच्या अखेरच्या टप्प्यात दोन्ही बाजूंनी जोरदार मोर्चेबांधणी करण्यात आली.
सतेज पाटील यांच्यासाठी या निवडणुकीतील यश म्हणजे जिल्ह्यातील सहकार क्षेत्रात आपले नेतृत्व अधिक भक्कम करण्याची संधी ठरू शकते. महायुतीला स्पष्ट बहुमत मिळाल्यास सहकार क्षेत्रातील आपली संघटनात्मक ताकद सिद्ध करण्याची संधी मिळेल. त्यामुळे निकाल कोणाच्याही बाजूने लागला, तरी त्याचे राजकीय पडसाद जिल्ह्याच्या राजकारणात उमटण्याची शक्यता आहे.
पात्र-अपात्र संस्थांच्या वादाने निवडणुकीत तापवले वातावरण
गोकुळच्या निवडणुकीची चर्चा केवळ उमेदवार, प्रचार आणि मतदानापुरती मर्यादित राहिली नाही. पात्र-अपात्र सहकारी संस्थांचा प्रश्न, मतदार यादीवरील आक्षेप, प्रशासक नेमणुकीचा मुद्दा आणि निवडणूक प्रक्रियेभोवती निर्माण झालेल्या वादांनी सुरुवातीपासूनच वातावरण तापवले.
मतदानाचा हक्क बजावणाऱ्या संस्थांचे प्रतिनिधित्व, मतदारांची पात्रता आणि निवडणूक प्रक्रियेतील पारदर्शकता यांवरून दोन्ही बाजूंनी आक्षेप नोंदवले गेले. या वादांमुळे गोकुळच्या निवडणुकीला कायदेशीर आणि राजकीय असे दोन्ही आयाम प्राप्त झाले. निवडणुकीच्या प्रत्येक टप्प्यावर घडणाऱ्या घडामोडींकडे राजकीय निरीक्षकांचे लक्ष होते.
गोकुळसारख्या मोठ्या सहकारी संस्थेचे नियंत्रण मिळविण्यासाठी दोन्ही आघाड्यांनी केलेली तयारी आणि मतदारांपर्यंत पोहोचण्यासाठी वापरलेली यंत्रणा यामुळे निवडणुकीची चुरस वाढली. आता या सर्व घडामोडींचा मतदारांवर नेमका किती परिणाम झाला, हे निकालातून स्पष्ट होईल.
सौंदत्तीच्या शपथा; निवडणुकीला अंधश्रद्धेच्या वादाची फोडणी
गोकुळच्या निवडणुकीत सर्वाधिक चर्चेत राहिलेल्या मुद्द्यांपैकी एक म्हणजे सौंदत्ती येथील यल्लमा देवीच्या दर्शनासाठी ठरावधारकांना नेण्याचा आणि भंडारा तसेच परडीवर हात ठेवून शपथा घेतल्याचा कथित प्रकार. मतदानापूर्वी घडलेल्या या घटनांमुळे निवडणुकीला धार्मिक श्रद्धा, राजकीय दबाव आणि अंधश्रद्धा निर्मूलन अशा विविध मुद्द्यांची जोड मिळाली.
ठरावधारकांवर विशिष्ट आघाडीच्या बाजूने मतदान करण्यासाठी दबाव आणला जात असल्याचा आरोप विरोधकांकडून करण्यात आला. या आरोपांवरून राजकीय वातावरण अधिक तापले. तथापि, आरोप आणि प्रत्यक्ष सिद्ध झालेली बाब यांत फरक असल्याने या प्रकरणातील दावे संबंधित पुरावे आणि अधिकृत चौकशीच्या आधारेच तपासणे आवश्यक आहे.
या कथित प्रकारासंदर्भात मंत्री हसन मुश्रीफ यांच्याशी संबंधित व्हिडिओ समाजमाध्यमांवर प्रसारित झाल्याची चर्चा झाली. काँग्रेसचे आमदार सतेज पाटील यांनी या प्रकारावर आक्षेप घेत अंधश्रद्धा निर्मूलन कायद्यानुसार कारवाई करण्याची मागणी केल्याचे सांगण्यात आले. खासदार सुप्रिया सुळे यांनीही या विषयावर प्रतिक्रिया दिली. बेळगावमधील अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीच्या कार्यकर्त्यांनी जिल्हाधिकारी आणि पोलीस अधीक्षकांकडे तक्रार केल्याची माहिती समोर आली.
या प्रकरणामुळे गोकुळच्या निवडणुकीतील राजकीय संघर्षाला वेगळे वळण मिळाले. दूध उत्पादकांच्या हिताच्या मुद्द्यांवर चर्चा होण्याऐवजी शपथा, दबावाचे आरोप आणि कायदेशीर कारवाईच्या मागण्यांनी निवडणुकीच्या चर्चेत मोठी जागा व्यापली. त्यामुळे निकालानंतरही या प्रकरणाची चर्चा थांबण्याची शक्यता कमी आहे.
दूध उत्पादकांचे हित की सत्तेचे राजकारण?
गोकुळ हा केवळ दूध संकलन आणि विक्री करणारा सहकारी संघ नाही. जिल्ह्यातील हजारो दूध उत्पादक कुटुंबांच्या आर्थिक जीवनाशी त्याचे हितसंबंध जोडलेले आहेत. दूध खरेदी दर, दूध उत्पादकांना मिळणारा परतावा, संकलन यंत्रणेची कार्यक्षमता, पशुखाद्याचे दर, दूध व्यवसायाचा विस्तार आणि संघाच्या कारभारातील पारदर्शकता हे प्रश्न दूध उत्पादकांसाठी महत्त्वाचे आहेत.
मात्र, या निवडणुकीत राजकीय प्रतिष्ठा आणि सत्तेची समीकरणे केंद्रस्थानी आल्याची टीका होत आहे. गोकुळच्या माध्यमातून ग्रामीण भागात प्रभाव निर्माण करण्याची संधी मिळत असल्याने प्रमुख नेत्यांनी ही निवडणूक प्रतिष्ठेची केली. त्यामुळे दूध उत्पादकांच्या प्रश्नांबरोबरच कोणत्या नेत्याचे वर्चस्व वाढणार, कोणती आघाडी संघावर नियंत्रण मिळविणार आणि कोणाची राजकीय ताकद सिद्ध होणार, यावरही चर्चा रंगली.
गोकुळच्या निवडणुकीत कोण जिंकते, यापेक्षा विजयी संचालक मंडळ दूध उत्पादकांसाठी काय निर्णय घेते, हे अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहे. निवडणुकीदरम्यान केलेली आश्वासने प्रत्यक्षात उतरविणे, संघाचा कारभार पारदर्शक ठेवणे आणि दूध उत्पादकांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करणे, ही नव्या संचालक मंडळापुढील खरी कसोटी असेल.
२५ जागा, ५० उमेदवार; प्रत्येक जागेचे गणित महत्त्वाचे
संचालक मंडळाच्या २५ जागांसाठी ५० उमेदवार मैदानात उतरल्याने प्रत्येक जागेवरील लढत महत्त्वाची ठरली. निवडणुकीत दोन्ही आघाड्यांनी विजयासाठी स्वतंत्र रणनीती आखली होती. स्थानिक संस्थांशी असलेले संबंध, मतदारांमधील संपर्क, नेत्यांची वैयक्तिक प्रतिष्ठा आणि आघाड्यांची संघटनात्मक ताकद यांचा कस लागला.
मतमोजणीसाठी ३५ टेबलांची व्यवस्था करण्यात आल्याची माहिती आहे. मतमोजणी सुरू झाल्यानंतर सुरुवातीच्या फेऱ्यांतील कल कोणत्या दिशेने जातो, याकडे दोन्ही आघाड्यांचे समर्थक लक्ष ठेवून असतील. मात्र, सुरुवातीचा कल आणि अंतिम निकाल यात फरक असू शकतो. त्यामुळे सर्व जागांचे निकाल आणि एकूण जागांचे चित्र स्पष्ट झाल्यानंतरच सत्तेचा कौल निश्चित होणार आहे.
दोन्ही आघाड्यांनी विजयाचे दावे केले असले, तरी विक्रमी मतदानाचा नेमका फायदा कोणाला झाला, हे अद्याप स्पष्ट नाही. काही जागांवरील चुरशीच्या लढती निकालाचे गणित बदलू शकतात. त्यामुळे मतमोजणीच्या प्रत्येक टप्प्याला महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
निकालानंतर जिल्ह्याच्या राजकारणात नवे समीकरण?
गोकुळच्या निकालाचा परिणाम संघाच्या कारभारापुरता मर्यादित राहणार नाही. कोल्हापूर जिल्ह्यातील सहकार क्षेत्रात कोणत्या नेत्याचा प्रभाव अधिक आहे, याचे संकेतही या निकालातून मिळू शकतात. महायुतीला यश मिळाल्यास जिल्ह्यातील सत्ताधारी पक्षांच्या एकजुटीला बळ मिळेल. तर सतेज पाटील यांच्या नेतृत्वाखालील आघाडीने बाजी मारल्यास विरोधकांना सहकार क्षेत्रात महत्त्वाचे बळ मिळू शकते.
माजी खासदार राजू शेट्टी आणि माजी आमदार सत्यजित पाटील-सरूडकर यांच्या सहभागामुळे या लढतीला व्यापक राजकीय संदर्भ प्राप्त झाला आहे. ग्रामीण भागातील मतदारांचा कल, स्थानिक नेतृत्वाची ताकद आणि विविध गटांमधील समन्वय या घटकांचा निकालावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
मात्र, गोकुळची निवडणूक म्हणजे आगामी प्रत्येक निवडणुकीचा निकाल ठरविणारी थेट कसोटी असेलच असे नाही. तरीही या निकालातून जिल्ह्यातील राजकीय पक्षांची संघटनात्मक ताकद, नेत्यांची मतदारांवरील पकड आणि सहकारी संस्थांमधील प्रभावाचे चित्र काही प्रमाणात स्पष्ट होईल.
आज गुलाल कोणाचा? संपूर्ण राज्याचे लक्ष निकालाकडे
रविवारच्या मतदानाने गोकुळच्या निवडणुकीतील पहिला मोठा टप्पा पूर्ण झाला. आता सोमवारच्या मतमोजणीने सत्तेच्या संघर्षाचा अंतिम अंक रंगणार आहे. विक्रमी मतदानामुळे दोन्ही आघाड्यांच्या अपेक्षा वाढल्या आहेत. विजयाचा गुलाल उधळण्यासाठी समर्थक सज्ज झाले असले, तरी प्रत्यक्ष निकाल येईपर्यंत राजकीय उत्सुकता कायम राहणार आहे.
महायुती आपले वर्चस्व कायम राखणार की सतेज पाटील यांच्या नेतृत्वाखालील राजर्षी शाहू शेतकरी समविचारी आघाडी सत्तांतर घडवून आणणार, हा आजच्या निकालातील सर्वांत मोठा प्रश्न आहे. दिग्गज नेत्यांची प्रतिष्ठा, सहकार क्षेत्रातील वर्चस्व आणि दूध उत्पादकांचा कौल या तिन्हींचा फैसला आज होणार आहे.
गोकुळच्या सत्तेच्या चाव्या कोणाच्या हाती जाणार, कोणाच्या रणनीतीला यश मिळणार आणि कोणाला पराभवाचे आत्मपरीक्षण करावे लागणार, याचे उत्तर आजच्या मतमोजणीतून मिळेल. कोल्हापूरच्या राजकारणात नवा अध्याय लिहिला जाणार की विद्यमान सत्तेवरच दूध उत्पादक शिक्कामोर्तब करणार, याकडे संपूर्ण राज्याचे लक्ष लागले आहे.