पाच लाखांवर भाविकांची मांदियाळी; ५० टन भंडाऱ्याच्या उधळणीत फरांडेबाबांची भाकणूक!
‘चांगभलं’च्या गजराने पट्टणकोडोली दुमदुमली; सात दिवसांत पाऊस, महागाईचा भडका, राजकारणात उलथापालथ अन् महिलांचे राज्य येण्याची भविष्यवाणी
श्री विठ्ठल बिरदेव यात्रेचा मुख्य सोहळा भक्तिभावात; हेडाम नृत्याने भाविक मंत्रमुग्ध, मंदिरावर हेलिकॉप्टरमधून पुष्पवृष्टी
पट्टणकोडोली / प्रतिनिधी
महाराष्ट्रासह कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, गोवा आणि मध्य प्रदेशातील लाखो भाविकांचे श्रद्धास्थान असलेल्या हातकणंगले तालुक्यातील पट्टणकोडोली येथील श्री विठ्ठल बिरदेव यात्रेचा मुख्य सोहळा गुरुवारी (दि. २९) अभूतपूर्व उत्साहात आणि भक्तिमय वातावरणात पार पडला. तब्बल पाच लाखांहून अधिक भाविकांच्या उपस्थितीत आणि ५० टनांपेक्षा अधिक भंडारा, खारीक, खोबरे व लोकरीच्या उधळणीत नाना देव ऊर्फ खेलोबा वाघमोडे तथा फरांडेबाबांची बहुचर्चित भाकणूक संपन्न झाली. ‘श्री विठ्ठल बिरदेव चांगभलं’च्या जयघोषाने संपूर्ण पट्टणकोडोली परिसर दुमदुमून गेला. फरांडेबाबांनी हेडाम नृत्य करत पोटावर तलवारीने वार करून घेतल्याच्या पारंपरिक धार्मिक विधीने उपस्थित भाविकांचे लक्ष वेधून घेतले. आगामी वर्षातील पाऊस, महागाई, राजकीय उलथापालथ, आंदोलने, युद्धे आणि महिलांचे राज्य याबाबत त्यांनी भाकणूक केली.
श्री विठ्ठल बिरदेव यात्रेला महाराष्ट्रासह विविध राज्यांतून भाविक मोठ्या संख्येने उपस्थित राहतात. अनेक वर्षांची धार्मिक परंपरा लाभलेल्या या यात्रेतील फरांडेबाबांची भाकणूक हा प्रमुख आकर्षणाचा केंद्रबिंदू असतो. वर्षभरात घडणाऱ्या संभाव्य घटनांविषयी बाबांकडून व्यक्त होणारे संकेत ऐकण्यासाठी भाविकांची मोठी गर्दी होते. यंदाही पहाटेपासूनच मंदिर परिसर आणि गावातील प्रमुख मार्ग भाविकांनी फुलून गेले होते. श्रद्धा, परंपरा आणि लोकसंस्कृतीचा अनोखा संगम या सोहळ्यात अनुभवायला मिळाला.
मानाच्या तलवारींसह फरांडेबाबांना आमंत्रण
भाकणुकीच्या मुख्य विधीला पारंपरिक धार्मिक पद्धतीने सुरुवात झाली. मंदिराच्या प्रमुख मानकऱ्यांनी गावच्या चावडीवरून मानाच्या तलवारी घेऊन श्री विठ्ठल बिरदेव मंदिरात प्रवेश केला. त्यानंतर फरांडेबाबांना आलिंगन देऊन मंदिरात येण्याचे निमंत्रण देण्यात आले. हे निमंत्रण स्वीकारल्यानंतर नाना देव ऊर्फ खेलोबा वाघमोडे तथा फरांडेबाबांनी पारंपरिक हेडाम नृत्याला सुरुवात केली.
ढोल-कैताळांचा निनाद, टाळ्यांचा कडकडाट आणि ‘चांगभलं’च्या गजराने वातावरण भारावून गेले. फरांडेबाबांच्या अंगावर भाविकांनी भंडारा, खारीक, खोबरे आणि लोकरीची मुक्तपणे उधळण केली. क्षणार्धात परिसर भंडाऱ्याच्या पिवळ्याधमक रंगाने न्हाऊन निघाला. मंदिर परिसरात उडणारा भंडारा, भक्तांच्या घोषणा आणि पारंपरिक वाद्यांचा निनाद यामुळे यात्रेच्या उत्साहाला मोठी उधाण आले.
हेडाम नृत्याने वेधले भाविकांचे लक्ष
फरांडेबाबांनी हेडाम नृत्य करत पोटावर तलवारीने वार करून घेण्याचा पारंपरिक विधी केला. त्यानंतर नृत्य करीत त्यांनी मंदिराच्या उत्तरेकडून मंदिरात प्रवेश केला. या क्षणाचे साक्षीदार होण्यासाठी लाखो भाविकांनी गर्दी केली होती. फरांडेबाबांच्या प्रत्येक हालचालीकडे भाविकांचे लक्ष लागले होते. श्रद्धेने नतमस्तक होणारे भक्त, भंडाऱ्याची उधळण करणारे मानकरी आणि अखंड सुरू असलेला ‘विठ्ठल बिरदेव चांगभलं’चा जयघोष यामुळे संपूर्ण परिसर भक्तिरसात चिंब झाला.
या सोहळ्यात धार्मिक परंपरेचे दर्शन घडले. यात्रेच्या मुख्य दिवशी फरांडेबाबांची भाकणूक ऐकण्यासाठी विविध भागांतून भाविक पट्टणकोडोलीत दाखल झाले होते. अनेकांनी मंदिरात दर्शन घेऊन विठ्ठल बिरदेवाच्या चरणी नतमस्तक होत सुख-समृद्धी आणि चांगल्या वर्षासाठी प्रार्थना केली.
सात दिवसांत पाऊस; महागाई वाढण्याची भाकणूक
हेडाम नृत्यानंतर फरांडेबाबांनी उपस्थित लाखो भाविकांसमोर आगामी वर्षासाठी भाकणूक केली. येत्या सात दिवसांत पाऊस पडेल, असे संकेत त्यांनी दिले. धारणेसंदर्भात ‘दोन, सव्वादोन, अडीच, साडेतीन मन’ असे उल्लेख करीत भाकणूक करण्यात आली. मिरची आणि साखरेच्या किमती वाढतील, तसेच कडधान्ये महाग होतील, असेही त्यांनी सांगितले. सोने-चांदीच्या बाजारात कडकडाट होईल, अशी भविष्यवाणी त्यांनी केली.
शेतीच्या दृष्टीने रोहिणीच्या पावसाचा आणि मिरगीच्या पेरणीचा उल्लेख करत सर्वत्र पेरणी होईल, असे संकेत देण्यात आले. पावसाच्या भाकणुकीमुळे उपस्थित शेतकरी आणि ग्रामीण भागातील भाविकांचे या विधानाकडे विशेष लक्ष होते. पावसाचे वेळापत्रक आणि शेतीचे नियोजन याबाबत शेतकऱ्यांमध्ये नेहमीच उत्सुकता असते. त्यामुळे भाकणुकीतील पर्जन्यविषयक उल्लेख यात्रेतील चर्चेचा विषय ठरला.
राजकारणात गोंधळ, देश-विदेशांत आंदोलने आणि मोठ्या लढायांचे संकेत
फरांडेबाबांनी राजकीय परिस्थितीबाबतही भाकणूक केली. आगामी काळात अनेक ठिकाणी राजकारणात पूर्णपणे गोंधळ माजेल, असे त्यांनी सांगितले. देश-विदेशात अनेक आंदोलने होतील, राजकीय उलथापालथ होईल आणि मोठ्या लढाया होतील, अशी भविष्यवाणीही त्यांनी केली. जगभरातील लोकसंख्येत प्रचंड वाढ होईल आणि देशावर महिला राज्य करतील, असे भाकणुकीत नमूद करण्यात आले.
जगभरात विज्ञान आणि संशोधनाच्या क्षेत्रात अनेक नवीन संशोधने होतील; मात्र या संशोधनांमुळे मानवी जीवनाला त्रास होण्याची शक्यताही त्यांनी व्यक्त केली. विज्ञानाच्या प्रगतीबरोबरच त्याचे मानवी जीवनावर होणारे परिणाम हा मुद्दाही या भाकणुकीतून पुढे आला.
गुरूचरण धरणाऱ्यांचे रक्षण करणार
धार्मिक श्रद्धा आणि गुरुभक्तीवर भर देताना फरांडेबाबांनी, ‘जो माझ्या गुरूचे चरण धरेल, त्याच्यावर मी कांबळ्याची धाया धरेन; मेंढका मी होऊन रक्षण करीन,’ असा संदेश दिला. या विधानातून गुरूवरील श्रद्धा, भक्तांचे संरक्षण आणि आध्यात्मिक निष्ठा यांना महत्त्व देण्यात आले. आगामी काळात सर्वत्र भक्तिमय वातावरण निर्माण होईल, अशी भाकणूकही त्यांनी केली.
भाकणुकीदरम्यान पाऊस, धान्याचे दर, बाजारातील महागाई, राजकीय घडामोडी, विज्ञानातील प्रगती, लोकसंख्यावाढ आणि धार्मिक वातावरण अशा विविध विषयांचा उल्लेख करण्यात आला. या सर्व विधानांकडे भाविकांनी पारंपरिक श्रद्धेच्या दृष्टिकोनातून पाहिले.
मंदिरावर हेलिकॉप्टरमधून पुष्पवृष्टी
यात्रेच्या उत्साहात भर घालत श्री विठ्ठल बिरदेव मंदिर आणि फरांडेबाबांवर हेलिकॉप्टरमधून पुष्पवृष्टी करण्यात आली. आकाशातून होणाऱ्या पुष्पवृष्टीमुळे उपस्थित भाविकांमध्ये उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले. भंडाऱ्याची उधळण, पुष्पवृष्टी आणि ‘चांगभलं’चा अखंड गजर यामुळे यात्रेच्या मुख्य सोहळ्याला विशेष रंगत आली.
पोलिसांचा कडेकोट बंदोबस्त; महसूल प्रशासनाचे लक्ष
यात्रेसाठी राज्याच्या विविध भागांतून लाखो भाविक आल्याने कायदा व सुव्यवस्था राखण्याच्या दृष्टीने प्रशासनाकडून विशेष खबरदारी घेण्यात आली. कोणताही अनुचित प्रकार घडू नये, यासाठी हुपरीचे पोलीस निरीक्षक सत्यवान हाके यांच्या मार्गदर्शनाखाली कडेकोट पोलीस बंदोबस्त ठेवण्यात आला. गर्दीचे नियोजन आणि सुरक्षिततेच्या दृष्टीने आवश्यक उपाययोजनांवर पोलिसांनी लक्ष केंद्रित केले.
त्याचबरोबर अप्पर तहसीलदार महेश खिलारे, मंडल अधिकारी जानकी मिराशी आणि महसूल अधिकारी रविशंकर राजगीरवाड यांनी यात्रेवर देखरेख ठेवली. भाविकांची मोठी उपस्थिती, पारंपरिक धार्मिक विधी आणि विविध राज्यांतून आलेल्या भक्तांचा सहभाग यामुळे पट्टणकोडोलीची श्री विठ्ठल बिरदेव यात्रा पुन्हा एकदा राज्याच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेतील महत्त्व अधोरेखित करणारी ठरली.
पाच लाखांहून अधिक भाविकांची उपस्थिती, ५० टनांहून अधिक भंडाऱ्याची उधळण, फरांडेबाबांचे हेडाम नृत्य, बहुचर्चित भाकणूक आणि हेलिकॉप्टरमधून झालेली पुष्पवृष्टी अशा विविध वैशिष्ट्यांनी यंदाच्या यात्रेचा मुख्य सोहळा लक्षवेधी ठरला. ‘श्री विठ्ठल बिरदेव चांगभलं’च्या गजरात पट्टणकोडोली नगरी भक्तिरंगात न्हाऊन निघाली.