अब्दुल लाट / दिलीप शिरढोणे
मे महिन्याच्या प्रखर उन्हामुळे संपूर्ण परिसर होरपळून निघत असताना, माणसांसह झाडे-झुडपांनाही जगण्यासाठी पाण्याची आस लागली आहे.वाढते तापमान, कोरडी जमीन आणि पाण्याची टंचाई यामुळे अनेक ठिकाणी हिरवाई नष्ट होताना दिसत आहे.अशा कठीण परिस्थितीतही एका संवेदनशील शिक्षकाने आपल्या शाळेतील झाडांना जिवंत ठेवण्यासाठी घेतलेली मेहनत सध्या सर्वत्र कौतुकाचा विषय ठरत आहे.केंद्रीय प्राथमिक शाळा,अब्दुल लाटचे मुख्याध्यापक तथा प्रभारी केंद्रप्रमुख सलीम शमशुद्दीन अत्तार यांनी उन्हाळ्याच्या सुट्टीतही शाळेकडे पाठ फिरवली नाही.उलट, शाळेच्या परिसरातील झाडे आणि बगीचा कोमेजून जाऊ नयेत म्हणून त्यांनी दररोज शाळेत उपस्थित राहून स्वतः झाडांना पाणी घालण्याचा उपक्रम हाती घेतला आहे.सध्या बहुतांश शाळांना उन्हाळ्याच्या सुट्ट्या लागल्या असून विद्यार्थी आणि शिक्षक विश्रांतीसाठी किंवा पर्यटनासाठी बाहेर पडत आहेत. मात्र,अत्तार गुरुजींसाठी शाळेतील झाडे ही केवळ सजावटीची साधने नसून ती त्यांच्या कुटुंबातील सदस्यांप्रमाणेच आहेत.त्यामुळे सुट्टीचा आनंद बाजूला ठेवून त्यांनी झाडांचे संगोपन करण्याचा निश्चय केला आहे.दररोज सकाळी शाळेत पोहोचल्यानंतर ते प्रथम परिसराची पाहणी करतात. कुठले झाड कोमेजले आहे का, कुठल्या रोपट्याला अधिक पाणी आवश्यक आहे का, बगीच्यातील फुलझाडांची स्थिती कशी आहे याची ते बारकाईने तपासणी करतात. त्यानंतर स्वतः पाईप हातात घेऊन, तर कधी बादलीच्या सहाय्याने प्रत्येक झाडाला पाणी घालतात. उन्हाच्या झळा बसू नयेत म्हणून काही रोपांवर सावलीचीही व्यवस्था करण्यात आली आहे.या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांमुळे शाळेचा परिसर आजही हिरवागार दिसत आहे.कडक उन्हात अनेक ठिकाणची झाडे सुकत असताना,केंद्रीय प्राथमिक शाळेतील बगीचा मात्र टवटवीत आणि प्रसन्न वातावरण निर्माण करत आहे. शाळेत येणाऱ्या ग्रामस्थांनाही हा बदल स्पष्टपणे जाणवत असून अत्तार गुरुजींच्या कार्याचे सर्व स्तरातून अभिनंदन होत आहे.शिक्षक म्हणजे केवळ विद्यार्थ्यांना पुस्तकातील धडे शिकवणारा व्यक्ती नव्हे, तर समाजाला योग्य दिशा देणारा मार्गदर्शक असतो, हे अत्तार गुरुजींनी आपल्या कृतीतून दाखवून दिले आहे.पर्यावरण संवर्धनाची गरज केवळ भाषणांतून न सांगता त्यांनी प्रत्यक्ष कृतीतून विद्यार्थ्यांसमोर आदर्श निर्माण केला आहे.गेल्या काही वर्षांत पर्यावरणाचा समतोल ढासळत चालला आहे. वाढती वृक्षतोड, कमी होत चाललेला पाऊस आणि वाढते तापमान यामुळे ग्रामीण भागातही उष्णतेची तीव्रता वाढली आहे.अशा परिस्थितीत झाडे जपणे ही काळाची गरज बनली आहे.मात्र,अनेकदा शाळांमधील झाडे सुट्ट्यांच्या काळात दुर्लक्षित राहतात. पाण्याअभावी अनेक रोपे सुकून जातात. हीच बाब लक्षात घेऊन अत्तार गुरुजींनी स्वतः पुढाकार घेतला. त्यांच्या या उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांमध्येही पर्यावरणाविषयी सकारात्मक संदेश जात आहे. “झाडे लावा आणि जगवा” हा संदेश केवळ घोषणांपुरता मर्यादित न राहता तो प्रत्यक्ष कृतीत उतरविण्याचे काम अत्तार गुरुजी करत आहेत.शाळा सुरू झाल्यानंतर विद्यार्थ्यांनाही या झाडांचे महत्त्व अधिक चांगल्या प्रकारे समजणार आहे.ग्रामस्थ,पालक आणि शिक्षण विभागातील अधिकारीही त्यांच्या या कार्याचे भरभरून कौतुक करत आहेत.सोशल मीडियावरही अत्तार गुरुजींच्या कार्याची चर्चा सुरू असून अनेकांनी त्यांना “ग्रीन हेडमास्तर” अशी उपाधी दिली आहे.काही शिक्षकांनी तर त्यांच्या प्रेरणेने स्वतःच्या शाळांमधील झाडांची जबाबदारी घेण्याचा निर्णय घेतल्याचे सांगितले.पर्यावरण संवर्धनासाठी शासन विविध योजना राबवत असते. लाखो रुपये खर्च करून वृक्षलागवड केली जाते. मात्र, लागवडीनंतर झाडांचे संगोपन करणे ही खरी जबाबदारी असते.अत्तार गुरुजींनी ही जबाबदारी मनापासून स्वीकारत “झाडे जगली तरच भविष्यातील पिढी सुरक्षित राहील” हा संदेश दिला आहे.शाळेतील बगीच्यात विविध प्रकारची फुलझाडे, सावलीची झाडे आणि शोभेची रोपे लावण्यात आली आहेत. विद्यार्थ्यांना निसर्गाची ओढ निर्माण व्हावी, त्यांना पर्यावरणाचे महत्त्व कळावे आणि शाळेचा परिसर आनंददायी व्हावा, या उद्देशाने ही हिरवाई जोपासण्यात आली आहे. उन्हाळ्यातही हा परिसर हिरवागार राहावा यासाठी अत्तार गुरुजी दररोज मेहनत घेत आहेत.त्यांच्या या कार्यातून एक महत्त्वाचा संदेश समाजासमोर आला आहे—पर्यावरण संवर्धनासाठी मोठ्या योजनांचीच गरज नसते; तर संवेदनशील मन आणि कृतीची तयारी असली की प्रत्येक व्यक्ती बदल घडवू शकते.आजच्या धकाधकीच्या जीवनात स्वतःच्या कामातून वेळ काढून झाडांसाठी झटणारे अत्तार गुरुजी हे खऱ्या अर्थाने समाजासाठी प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व ठरत आहेत. त्यांचे हे ‘ग्रीन मिशन’ केवळ एका शाळेपुरते मर्यादित न राहता इतर शाळांसाठीही आदर्श निर्माण करणारे ठरत आहे.
शाळेतील झाडे आम्ही आमच्या मुलांसारखी जपली आहेत. उन्हाळ्याच्या सुट्टीत ती पाण्याअभावी जळून जाऊ नयेत, एवढीच भावना मनात आहे. निसर्ग आपल्याला खूप काही देतो; आपण त्याला फक्त थोडे पाणी देणे गरजेचे आहे.
– सलीम शमशुद्दीन अत्तार (मुख्याध्यापक)