हेरवाड / दिलीप शिरढोणे
आजच्या धकाधकीच्या, स्पर्धात्मक आणि महागाईच्या युगात प्रत्येक व्यक्ती स्वतःचा संसार सांभाळताना अक्षरशः थकून जात आहे. वाढत्या खर्चामुळे अनेकांना स्वतःच्या कुटुंबाच्या गरजा भागवणेही अवघड झाले आहे. अशा परिस्थितीत दुसऱ्यांच्या दुःखात सहभागी होणे, त्यांच्या संकटात आधार बनणे आणि त्यांचे आयुष्य उभे करण्यासाठी स्वतःच्या आयुष्याचा काही भाग अर्पण करणे, ही गोष्ट आता दुर्मिळ होत चालली आहे. मात्र, शिरोळ तालुक्यातील हेरवाड येथील एका साध्यासुध्या दाम्पत्याने आपल्या कृतीतून माणुसकीचा दीप आजही तेवत असल्याचे समाजासमोर सिद्ध करून दाखवले आहे.
हेरवाड येथील रहिवासी आणि इचलकरंजी येथील सरस्वती हायस्कूलमध्ये प्रयोगशाळा परिचर म्हणून कार्यरत असलेले केशव गुरव व त्यांच्या पत्नी सौ. सुजाता गुरव यांनी आपल्या दातृत्व, प्रेम आणि सामाजिक बांधिलकीतून समाजासाठी एक प्रेरणादायी आदर्श निर्माण केला आहे. त्यांनी आपल्या मेव्हणीच्या अनाथ मुलींचा सांभाळ करत केवळ त्यांचे शिक्षणच पूर्ण केले नाही, तर त्यापैकी एका मुलीचा विवाह स्वतः आई-वडिलांच्या भूमिकेत उभे राहून मोठ्या थाटामाटात लावून देत कन्यादानही केले. त्यांच्या या कार्यामुळे संपूर्ण परिसरात त्यांचे कौतुक होत असून, हा विवाहसोहळा खऱ्या अर्थाने “माणुसकीचा आनंदसोहळा” ठरला आहे.
सौ.सुजाता गुरव यांच्या दत्तवाड येथील बहिणीच्या आयुष्यावर काही वर्षांपूर्वी दुःखाचा मोठा डोंगर कोसळला. अचानक पतीचे निधन झाल्याने त्या भगिनीवर वैधव्याचे संकट आले. पदरात दोन लहान मुली, आर्थिक अडचणी आणि आधार हरपलेला संसार… अशा परिस्थितीत त्या पूर्णपणे खचून गेल्या होत्या. उद्याचा दिवस कसा जाईल? मुलींचे शिक्षण कसे होईल? संसार कसा चालेल? असे अनेक प्रश्न त्यांच्या डोळ्यासमोर उभे होते. समाजात अनेकदा अशा प्रसंगी लोक सहानुभूती व्यक्त करतात, परंतु प्रत्यक्ष मदतीला फार कमी जण पुढे येतात.
मात्र, अशा कठीण काळात हेरवाडचे केशव आणि सुजाता गुरव हे त्या भगिनीसाठी देवदूत ठरले. त्यांनी केवळ मानसिक आधार दिला नाही, तर त्या कुटुंबाची संपूर्ण जबाबदारी स्वतःच्या खांद्यावर घेतली. मेव्हणीच्या दोन्ही मुलींना त्यांनी आपल्या मुलींप्रमाणे माया दिली. त्यांच्या शिक्षणाची, संगोपनाची, आरोग्याची आणि भविष्यातील प्रत्येक गरजेची जबाबदारी स्वीकारली. स्वतःचा संसार सांभाळत दुसऱ्यांच्या संसाराला उभे करण्याचे मोठेपण त्यांनी आपल्या कृतीतून दाखवून दिले.
आजच्या काळात शिक्षणाचा खर्च दिवसेंदिवस वाढत चालला आहे. अनेक पालकांना आपल्या मुलांना उच्च शिक्षण देणेही कठीण होत आहे. मात्र, गुरव दाम्पत्याने या दोन्ही मुलींना कधीही शिक्षणापासून वंचित राहू दिले नाही. त्यांनी त्यांना चांगले शिक्षण देऊन स्वावलंबी बनवण्याचा प्रयत्न केला. त्यातील मोठी मुलगी ‘वसुधा’ हिने बी. फार्मचे शिक्षण पूर्ण केले. तिच्या यशामागे गुरव दाम्पत्याची मेहनत, त्याग, प्रेम आणि संघर्ष दडलेला आहे.
वसुधाचे शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर तिचा विवाह मोठ्या आनंदात आणि पारंपरिक पद्धतीने निपाणी येथे पार पडला. या विवाह सोहळ्यात गुरव दाम्पत्याने स्वतः आई-वडिलांच्या भूमिकेत पुढे येत सर्व जबाबदाऱ्या पार पाडल्या. मुलीच्या लग्नासाठी लागणारी प्रत्येक गोष्ट त्यांनी प्रेमाने आणि आत्मीयतेने केली. विशेष म्हणजे त्यांनी स्वतः कन्यादान करून समाजासमोर एक वेगळाच आदर्श ठेवला.
भारतीय संस्कृतीत कन्यादान हा अत्यंत पवित्र आणि भावनिक विधी मानला जातो. एका मुलीच्या आयुष्यातील सर्वात महत्त्वाच्या क्षणी तिच्या पाठीशी वडिलांप्रमाणे उभे राहणे ही फार मोठी गोष्ट असते. गुरव दाम्पत्याने रक्ताच्या नात्यांपलीकडे जाऊन माणुसकीच्या नात्याला सर्वोच्च स्थान दिले. त्यांनी दाखवून दिले की, नाते हे फक्त रक्ताचे नसते; तर प्रेम, जिव्हाळा आणि जबाबदारी यांच्यावरही नाती टिकून राहतात.
केशव या नावाचा अर्थ विष्णू किंवा श्रीकृष्णाशी जोडला जातो. भगवान विष्णू जसे जगाचे पालनकर्ता मानले जातात, तसेच पालनकर्त्याचे रूप केशव गुरव यांनी आपल्या कृतीतून दाखवून दिले आहे. संकटात सापडलेल्या एका कुटुंबाला त्यांनी केवळ आधारच दिला नाही, तर त्यांना आत्मविश्वासाने उभे राहण्याची ताकद दिली. आज त्या मुलीचे संसारात सुखाने पदार्पण होताना गुरव दाम्पत्याच्या डोळ्यांत समाधान आणि आनंद स्पष्ट दिसत होता.
आजच्या समाजात स्वार्थ, स्पर्धा आणि आर्थिक व्यवहारांना जास्त महत्त्व दिले जात आहे. नात्यांमध्ये दुरावा निर्माण होताना दिसतो. अनेकदा माणसं स्वतःच्या कुटुंबापुरती मर्यादित राहतात. अशा वेळी गुरव दाम्पत्यासारखी माणसं समाजासाठी आशेचा किरण ठरतात. त्यांनी केलेली मदत ही प्रसिद्धीसाठी किंवा कौतुकासाठी नव्हती, तर ती त्यांच्या संस्कारांची आणि माणुसकीची ओळख होती.
समाजात आजही अनेक गरजू, निराधार आणि संकटग्रस्त कुटुंबे आहेत. काहींना आर्थिक मदतीची गरज असते, तर काहींना मानसिक आधाराची. अशा वेळी प्रत्येकाने आपल्या परीने मदतीचा हात पुढे केला, तर अनेकांचे आयुष्य बदलू शकते. मदत ही फक्त पैशांनीच होत नाही; तर प्रेम, आपुलकी, आधार आणि विश्वास देऊनही एखाद्याचे आयुष्य उभे करता येते, हे गुरव दाम्पत्याने दाखवून दिले आहे.
दातृत्व, सामाजिक बांधिलकी आणि माणुसकी यांसारखी मूल्ये समाजातून हरवत चालल्याची खंत अनेकदा व्यक्त केली जाते. परंतु हेरवाडच्या गुरव दाम्पत्याने आपल्या कृतीतून या मूल्यांना नव्याने उजाळा दिला आहे. त्यांनी साजरा केलेला हा विवाहसोहळा केवळ एका मुलीच्या लग्नाचा नव्हता, तर तो माणुसकीचा उत्सव होता. त्यामुळेच या ‘आनंदसोहळ्या’ची चर्चा आज परिसरात मोठ्या अभिमानाने आणि कौतुकाने होत आहे.
आजच्या तरुण पिढीनेही गुरव दाम्पत्याच्या कार्यातून प्रेरणा घेण्याची गरज आहे. आपल्या आजूबाजूला असलेल्या गरजू व्यक्तींना मदतीचा हात दिला, तर समाजात सकारात्मक बदल घडू शकतो. प्रत्येकाने आपल्या क्षमतेनुसार समाजासाठी काहीतरी करण्याचा संकल्प केला, तर अनेकांचे जीवन उजळू शकते.
हेरवाडच्या गुरव दाम्पत्याने आपल्या मर्यादित उत्पन्नातही दाखवलेले हे दातृत्व आणि माणुसकी निश्चितच समाजासाठी प्रेरणादायी आहे. त्यांच्या या कार्याला मनापासून सलाम करताना एकच म्हणावेसे वाटते,माणुसकी अजूनही जिवंत आहे आणि ती अशाच चांगल्या माणसांमुळे टिकून आहे.